TEXELBERAAD – BIJ ONS OP DE DIJK

Resultaat 14 OKTOBER

Resultaat Texelberaad 14 oktober 2019

 

Hoe bepalen we de veerkracht van innovaties?

Op zoek naar tipping points in de waterveiligheid van het waddengebied

 

Overzicht van wensen aan bestuurders, wetenschap en praktijk vanuit het Texelberaad van 14 oktober 2019

 

 

 

Inhoud

Aanleiding Texelberaad. 3

Op zoek naar Tipping Points en Kennisvragen in de weten-/waterschap praktijk. 4

Opzet Texelberaad 2019. 4

Rode draad Resultaat. 6

Bijlage: Al ontwikkelde meetcampagnes. 7

Bijlage Deelnemers eerste Texelberaad. 9

Resultaat groep Morfologie. 10

Groep: gevolgen van extreme droogte/vernatting. 11

Resultaten Groep Stormen 1. 13

Resultaat groep Zanderover: effect van sedimenthuishouding. 15

Resultat Groep stormen 2. 16

 

 

 

 

Aanleiding Texelberaad

Met afronding van de dijkversterking van Texel is de vraag opgekomen hoe vaak de toegepaste innovaties herhaald kunnen worden in het licht van de klimaatveranderingen en de voorkeurstrategie voor het Waddengebied van de komende decennia. Kijkend naar de grote lijnen is het antwoord bevestigend, echter de onzekerheidsmarges zijn groot, met name in het waddengebied. In diverse gremia wordt nagedacht over de kennisagenda voor ons gebied en op welke scenario’s we ons moeten gaan voorbereiden. Recente innovatieve dijkversterkingen (bv PHZD Texel, brede groene en dubbele dijk in Groningen) zijn met de oudere klimaatmodellen ontworpen en zullen de komende decennia prima hun werk doen. Daarna wordt het lastiger te voorspellen. Op welk moment kunnen we spreken van een tipping point waarbij we ons willen gaan (of moeten) voorbereiden op een aanpassing van het ontwerp of beheer en onderhoud? Is dit bij een bepaalde toename van stroomsnelheden en golfenergie, bij een bepaalde duur van droogte, of juist bij een ander gedrag van de wadplaten? Al dan niet gestuurd door suppleties? Bij welke omstandigheden zien we kansen om vanuit waterveiligheid harde overgangen te verzachten door voorlanden?

 

 

Het eerste Texelberaad van 14 oktober 2019

Tijdens het eerste Texelberaad hebben we de duiding van onderstaande staande tipping points besproken. We richtten ons daarbij op de waterveiligheid en wat we als sector (wetenschappers, beleidmakers, beheerders en uitvoerders) kunnen bijdragen aan de invulling van kennishiaten. Tijdens het eerste Texelberaad hebben we in groepen gewerkt aan vier onderscheidende veranderingen:

  1. Het effect van zeespiegelstijging op morfologie en waterstromingen
  2. Stormeffecten nu en in de toekomst
  3. Gevolgen van Extreme droogte of vernatting
  4. Effect van sedimenthuishouding

 

Per onderscheidende verandering hebben we onderstaande vragen beantwoord

  1. Wat zijn de belangrijkste kennisvragen/wat moeten we weten om de houdbaarheid/het kantelpunt van keringen te bepalen?
  2. Wat hebben we hiervoor nodig, hoe kunnen we dat meten/weten?
  3. Wat zijn de belangrijkste knelpunten (wetenschap, praktijk, bestuur) die we tegenkomen?
  4. Hoe kunnen we dit organiseren?

 

De antwoorden op deze vragen hebben we vertaald naar wensen om als eerste mee aan de slag te gaan voor bestuurders, wetenschappers en praktijk geprojecteerd op de kaart van Texel (zie pagina 1). Bij aanbieding aan de dijkgraaf van HHNK en de directie van HWBP is benoemd dat dit Texelberaad een start is van een beweging die op korte termijn een vervolg zal krijgen.

De uitkomsten van het Texelberaad kunnen naast inzicht in aanleg, beheer en onderhoud ook input geven voor langlopende veldmetingen en monitoring van nieuwe dijkconcepten en extreme gebeurtenissen. Het Texelberaad kan eventueel in de toekomst als platform dienen voor een verbindingsgroep voor wetenschap en praktijk, die zich in eerste instantie richt op het waddensysteem.

 

Op zoek naar Tipping Points en Kennisvragen in de weten-/waterschap praktijk

Hieronder zijn de vier benoemde veranderingen kort ingeleid en zijn per onderwerp een aantal vragen benoemd aan de hand waarvan we op zoek gaan naar tipping points en kennisvragen.

 

Het effect van zeespiegelstijging op morfologie en waterstromingen

Dat een verhoogde zeespiegel gevolgen heeft op de morfologie en hydrologie is duidelijk maar hoeveel en op welke manier is nog onzeker.

– welke effecten heeft een (eventueel versneld) verhoogde zeespiegel op oudere en nieuwere concepten voor waterkeringen zoals dijken, zandige oplossingen, dubbele- en brede dijken?

– zijn zachtere oplossingen op grote schaal een goed antwoord op de verandering? Onder welke omstandigheden/locaties? Wat is nodig om hier meer over te kunnen zeggen?

 

 

Stormeffecten nu en in de toekomst

De relatie tussen de huidige stormen en freatische lijnen en golfoploop/overslag is nog relatief onbekend. Bij veranderingen in stormen, windsterkte, stormduur en golfklimaat zal de onzekerheidsmarge toenemen.

– welke onzekerheden vragen het eerst om meer duidelijkheid als we naar mogelijke tipping points kijken?

– Welke meetlocaties zijn hiervoor interessant en waar in de waterkering zone?

– hebben we permanente meetlocaties nodig of quick reaction forces?

 

Gevolgen van Extreme droogte of vernatting

Langere droge periodes zullen niet alleen gevolgen hebben voor de klei en de freatische lijnen maar ook voor de vegetatie zowel op de kering als in de voorlanden.

– welke periodes van droogte kunnen we aan?

– welke meetwijzen is hiervoor nodig en op welke locaties?

– welke gevolgen hebben extreme buien op bekleding en vegetatie?

 

Effect van sedimenthuishouding

Bij zeespiegelstijging kunnen de randen van platen eroderen en zal mogelijk vaker gesuppleerd gaan worden op de Noordzeekust en buitendelta’s. In het westelijk deel is op dit moment al een tekort aan sediment. Dit zal in de tijd toenemen. Mogelijk zullen in de luwte van de eilanden meer zand ophopen en bij de kwelders meer slib. Geulen kunnen uitruimen vlakbij eilandstaarten en koppen.

  • Wat zijn hiervan de effecten op voorlanden en tenen van dijken?
  • Welke kennisvragen zijn nog onbeantwoord?

 

Opzet Texelberaad 2019

We splitsen ons op in groepen en per groep beantwoorden we onderstaande vragen voor 1 van de bovenstaande veranderingen:

  • Wat zijn de belangrijkste kennisvragen/wat moeten we weten om de houdbaarheid/het kantelpunt van keringen te bepalen?
  • Wat hebben we hiervoor nodig, hoe kunnen we dat meten/weten?
  • Wat zijn de belangrijkste knelpunten (wetenschap, praktijk, bestuur) die we tegenkomen?
  • Hoe kunnen we dit organiseren?

De antwoorden op de bovenstaande drie vragen vertalen we naar wensen voor bestuurders, voor wetenschap en voor praktijk.

 

 

Rode draad Resultaat

– veel, langdurig en op veel locaties meten

– eigenaarschap breed beleggen, organiseren meten en beheren data bij keringbeheerders

– andere manier van kijken:

  • dijken als watervoerend systeem,
  • meten is geen project, pak het dus ook niet zo aan (meer onderdeel van beheer maken)
  • anders omgaan met onbekende onbekenden: basisdata verzamelen. Deze wel standaardiseren en bewaren voor toekomstige vragen
  • slim meten: technieken als minirobots, glasvezel, radar, remote sensing. Ook data verzamelen van verschillende bestaande bronnen (beroepsvaart recreanten, archeologie,…)
  • niet klimaatscenario’s maar faalmechanismen nemen als uitgangspunt voor metingen
  • klimaatopgave niet integraal bekijken maar specifiek: kijken naar onderdelen

 

-Bestuurders beslissen over organisatie en budget

-Verbinding tussen wetenschap en praktijk nodig om langdurig het goede te meten

– ontsnipperen is nodig op elk vlak; zowel bij bestuur als wetenschap als praktijk

 

 

 

 

 

 

Resultaat groep Morfologie

Gaat heen en ontsnippert U!

Wens aan bestuurders: ontsnipperen door te kiezen voor een programmatische aanpak, creëer een kustwaddensysteem met tijdlijn voor focus en fasen

Wens aan wetenschap: ontsnipperen door onderzoeksvraag te definiëren in de context van het programma en bereidheid om data/kennis te delen en te ontsluiten

Wens aan praktijk: ontsnipperen door kiezen van een nieuwe pilot

 

Groep: gevolgen van extreme droogte/vernatting

Kennisvragen:

  • Wanneer biedt klei onvoldoende bescherming als gevolg van droogte (duur, mate)
  • Welke vegetatie kan hierin helpen?
  • vochtbuffer zowel voor droogte als nattigheid
  • Rekening houdend met temperatuur(hitte)/plagen

 

  • Bij voorland zijn lagen klei essentieel in piping vraagstukken
  • Effect dikte kleilaag
  • Info over doorlatendheid kleilaag
  • Dijk als watervoerend systeem:
  • Pieken en droogte/nattigheid opvangen
  • Zoet-zout scheiding
  • Welke ecosystemen?
  • Vegetatie (zout) hoog op voorland
  • Maakbaarheid vegetatie

 

Onderzoek:

  • Gebruik om te monitoren PHZD + Traditionele dijk Texel (onderhoud, bebouwd) + markermeerdijken (gevarieerde situaties)
  • Dijken als watervoerend systeem: onderzoek secties van 1 km op: teeltlaag wel/niet, verschillende vegetaties, verschillend beheer
  • Wat monitoren: lange tijdschaal: minimaal 20 jaar
    • Freatische lijn-respons grondwatersysteem
    • Vegetatie (genetische variatie)
    • Insecten (in relatie tot bufferwerking)
    • Beleving
    • Zoet/zout

 

Onderzoek:

  • Afstemmen met bestaande monitoringsprogramma’s en aan elkaar koppelen
  • Coördinerende organisatie: STOWA?; en voor data opslaan: informatiehuis water?
  • Zorgplicht: knelpunt is synchronisatie en borging
  • Pilot en specifiek onderzoek:
    • Pilot van 3-5 jaar versus lange termijneffecten >20 jaar
    • Uitvoering in Dutch Diamond: publiek-privaat-kennis-natuurbeheerders.   Denk aan ecoshape. Kans op EU-subsidie?
  • Koppeling met onderwijsinstellingen, bijv. slufterproject. Garanties voor continuïteit en kwaliteit?
  • Adaptief management & leren voor nieuwe projecten. Kennisontwikkeling voor en tijdens realisatie
  • Nieuwe meettechnieken versus langjarig meten. Gebruik glasvezel haalbaar?

 

Wens voor bestuurders:

  • opdracht geven voor continue metingen en onderzoek, landelijke aanpak, lange termijn
  • pilot initiëren: dijk als watervoerend systeem (gerichte pilot) kortere termijn
  • samenwerking en afstemming van lopende projecten en monitoring

 

Wens voor wetenschappers:

  • standaardisatie voor continuïteit en kwaliteitsboring bestuurlijke opdracht
  • kennis vragen uitdiepen en analyse uitvoeren

 

Wens voor praktijk:

  • data borging bij kering eigenaren?
  • Uitvoeren pilot; dijk als watervoerend systeem
  • Gastheer voor kennisontwikkeling, adaptief, management
  • Continue analyse vanuit praktijk en veld

 

 

 

Resultaten Groep Stormen 1

Wat weten?

Top 3:

  • Correlatie nu en toekomst windrichting-golfspectrum + waterstanden in de dijk. Verhouding lange en korte golven
  • (geen focus op zeespiegelstijging maar;) stormverloop per faalmechanismen
  • Toekomstige staat van het systeem tijdens storm (mens en zand)
  • Aanleg (hoe ziet het er nu uit) en (dynamische) ontwikkeling in de toekomst
  • Meten bij PHZD;
    • Geul: stabiliteit: onzekerheid verkleinen in relatie tot zeespiegel/grondwaterstanden
    • Lagune en dijkwaterstand (waterspanning)
  • Mogelijk veranderen extremen en frequentie: hoe werkt dat nu en in de toekomst? (wind, golf, opzet)
  • Verschillende omstandigheden meten en modelleren
  • Voor verbeteren rekeninstrument diep water-kust: metingen bij de dijk
  • Systeem Texel zit net anders in elkaar. Relatie volle Waddenzee+Oostenwind (opzet en golfwerking). Bij verschillende hoogwaters
  • Hard versus zacht: hoeveel zand ligt er nog en hoeveel is nodig voor de verschillende functies?
  • Het ontwerp voor de toekomst: duin, golf dempend voorland (back-up): gewoon sterkere (resillient) dijk
  • Golfspectrum: ondiepe platen? Hopen dat het er blijft liggen. Meten hoe reageren waterstanden op elkaar (waterspanning)?
  • Relatie storm en menselijke acties (en gedachten in de toekomst)
  • Veerkracht door stuifzand (meegroeiend land)

 

Knelpunten:

  • Drones, vergunningen, natuurbeheer en boerenland
  • Budget (STOWA) en wie trekt het (waterschappen, basis is HHNK met STOWA, UVW, Wetterskip Fryslan) en wie heeft er meest baat bij?
  • Bewustzijn en begrip
  • Discrepantie tussen dijkversterking en onderzoek, beheer en onderhoud (intern-extern; verdeling lusten en lasten). Bestuur en directie van bovenaf is nodig.
  • Lessen trekken achteraf: verwachtingen managen is lastig bij innovaties: Vraag vooraf: wat levert het op? Wanneer ben je klaar? (bijv. na 2 stormen?) En hoe laten we ruimte voor wat nieuws?
  • kennisontwikkeling, beheer: juiste instrumenten en benutten resultaten (data). Data moeten openbaar beschikbaar en ontsloten zijn. Projectdata goed ontsluiten aan het eind
  • Financiering

 

 

Wens aan bestuur:

  • Budget regelen
  • Trekker bij eigenaar kering leggen
  • Gedragen mandaat (STOWA/waterschappen, wetenschap en markt)
  • Meten is geen project maar een continue activiteit voor lange termijn en gezamenlijk doel
  • Knelpunten oplossen: ontsluiten van data en organisatie meten en databeheer

 

Wens voor praktijk:

Meten van:

  1. Respons op hogere waterstand bij storm in de binnen teen van de dijk meten i.p.v. buitendijks (effect golven op bekleding wel buitendijks meten)
  2. Hydro-meteo dynamiek meten. Vraag hierbij is of 1 plek voldoende info geeft of meten in hele waddensysteem nodig is.
  3. Leren van meten op andere plekken: rond IJsselmeer (houtribdijk, oeverdijk Markermeerdijken, Hondsbossche Duinen) én project-overstijgend meten (bijv. combi markermeer en zandmotor)
  4. Ontwikkeling prins Hendrik Zanddijk drones, en foto tijdens stormen (lagune is heel belangrijk vim grondwaterstroom)
  5. Voor en na storm zand (sedimentsamenstelling) meten met drones
  6. Hoe meten bij storm: golfoploop, waterspanning in voorland, verhouding korte en lange golven. Wat doet de golfrichting met voorland

 

 

Resultaat groep Zand erover: effect van sedimenthuishouding

 

Belangrijkste kennisvragen:

  • Systeem beter leren begrijpen en dan met name de sedimentbalans:
    • Verschil oostelijke en westelijke Waddenzee
    • Interactie met Noordzee
  • Onderzoek sedimentbalans:
    • Hoe is dit verdeeld?
    • Hoeveel komt de Waddenzee in?
    • Waar gaat het sediment naar toe?

Wat hebben we nodig?

Structureel, Langdurig, veelvuldig meten van bodemligging en sedimentsamenstelling (concentratie en variatie) in het water

Nieuwe manieren van meten: remote sensing, edna/benthos, radar, gebruikers (vissers, bruine vloot, recreanten) van het wad laten meten.

 

Waar meten: bekken in ontwikkeling (vlie?) en bekken in evenwicht (Ameland)

 

Knelpunten:

  • Eigenaarschap (bijv. wadden academie, waddenfonds, wadden autoriteit, Deltacommissaris?)
  • Financiering (waddenfonds?)
  • Lange looptijd en beheer van data (mogelijk te koppelen aan N2000 beheerplan?)

 

Wens bestuur:

  • Organiseer eigenaarschap meetsysteem (structurele langdurige metingen en beheer en bewaken data
  • Organiseer financiering

 

Wens wetenschap:

  • ontwikkel nieuwe hoog frequente meetsystemen
  • uitbreiden systeemkennis met name ontwikkeling landschap bodemligging, geulen, voordelta

 

Wens praktijk:

  • organiseer je
  • uitwisseling kennis en waarnemingen (open source)
  • organiseer waarnemingen door gebruikers Waddengebied/citizen science

 

 

Resultaat Groep stormen 2

Knelpunten:

  • in HWBP traject is er onvoldoende tijd om innovaties waar te kunnen maken (contractvorm/aanbesteding) (bijv. allianties)
  • financiering langjarige metingen en onderzoek
  • samenwerking wetenschap en RWS/waterschappen en markt
  • sober en doelmatig versus klimaatbestendig en kennisontwikkeling
  • storm-metingen op het juiste moment gedaan krijgen
  • klimaatopgaven niet integraal benaderen

 

Onderzoek:

  • ontwerp vanuit kantelpunten i.p.v. scenario’s
  • toekomstige stormduur
  • hurricaneresten
  • duinafslag+meteo+golfconditites
  • gootproeven: duur belasting, klei-bekledingen, gedrag dijken onder lange duurbelasting
  • droogte en dijken 9metingen tijdens droogte)
  • coïncidentie neerslag/Q-rivier/Hoogwaterstanden.

 

Wat moeten we weten:

  • frequentie en zwaarte stormen
  • duur van storm (neerslag)
  • vergroten bandbreedte orkanen
  • zeespiegelstijging
  • zeebodem stijgt mee?
  • Wat is toelaatbaar overslagdebiet?
  • Hydraulische randvoorwaarden voor golfcondities dicht bij de kust
  • Lange golfdoordringing Waddenzee
  • Morfologische veranderingen tijdens storm
  • Duinafslag

Wens bestuur:

  • Lef voor financiering van langdurig onderzoek en metingen
  • Tijd en geld voor innovatie in projecten middels aanbesteding